سرطان تخمدان قابل درمان است؟ | درمان قطعی سرطان تخمدان

مواجهه با بیماری سرطان تخمدان بدون شک یکی از چالش‌برانگیزترین تجربیات زندگی هر فرد و خانواده او است؛ اما واقعیت این است که امروزه با پیشرفت‌های شگرف علم پزشکی، این بیماری قطعا راه‌های درمان موثری دارد. اگر به دنبال پاسخ این سوال هستید که آیا درمان قطعی سرطان تخمدان امکان‌پذیر است یا خیر، باید بگوییم که بله؛ سرطان تخمدان قابل درمان است و در مراحل اولیه بیماری، ریشه‌کنی کامل آن یک واقعیت کاملا در دسترس است، اما در شرایط درمان سرطان تخمدان پیشرفته، هدف اصلی علم پزشکی کنترل درازمدت بیماری و تبدیل آن به یک عارضه مزمن و قابل مدیریت است.

به طور کلی، پزشکان برای مبارزه با این بیماری از سه ابزار اصلی یعنی جراحی، شیمی‌درمانی و جدیدترین درمان سرطان تخمدان (مانند داروهای هوشمند و هدفمند) استفاده می‌کنند که در این مقاله تمام آن‌ها را به زبان ساده بررسی خواهیم کرد.

درمان سرطان تخمدان چگونه انجام می‌شود؟

انتخاب بهترین روش درمان یک کار تیمی و حساس است که برای هر بیمار به صورت اختصاصی طراحی می‌شود. پزشک برای چیدن این برنامه درمانی به فاکتورهای مختلفی توجه می‌کند؛ از جمله اینکه بیماری در چه مرحله‌ای است، سلول‌های سرطانی از چه نوعی هستند، بیمار چند سال دارد، وضعیت سلامت عمومی او چطور است و آیا تمایل به بارداری در آینده دارد یا خیر.

بررسی دقیق تمام این موارد به تیم پزشکی کمک می‌کند تا موثرترین و کم‌عارضه‌ترین مسیر را انتخاب کند. همچنین، برای شروع یک درمان موفق برای عارضه سرطان تخمدان، پزشکان ابتدا باید بدانند که دلیل سرطان تخمدان در این بیمار چیست تا بتوانند داروها را دقیقا بر اساس منشأ و رفتار سلول‌های سرطانی انتخاب کنند.

درمان قطعی سرطان تخمدان؛ واقعیت یا رویا؟

پاسخ به این سوال که آیا درمان قطعی سرطان تخمدان یک واقعیت است یا رویا، کاملا به زمان تشخیص بیماری بستگی دارد. در سال‌های اخیر با پیشرفت جراحی‌ها و آمدن داروهای هوشمند جدید، شانس بهبودی بیماران به طرز چشمگیری بالا رفته است. اگر بیماری در مراحل اولیه (زمانی که تومور هنوز پخش نشده) تشخیص داده شود، درمان قطعی و ریشه‌کنی کامل آن یک واقعیت کاملا در دسترس است. اما در مراحل جلوتر، هدف اصلی پزشکان کنترل طولانی‌مدت بیماری، جلوگیری از پیشرفت آن و حفظ یک زندگی باکیفیت و بدون درد برای بیمار است؛ به طوری که فرد بتواند سال‌ها به زندگی عادی خود ادامه دهد.

درمان در مراحل اولیه

در مراحل اول و دوم بیماری، تومور هنوز محدود به تخمدان‌ها یا ناحیه لگن است. در این وضعیت، هدف اصلی خط اول درمان این است که تومور به طور کامل با جراحی برداشته شود. این جراحی معمولا شامل برداشتن تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ و رحم است. در زنان جوانی که بیماری آن‌ها در مرحله بسیار ابتدایی قرار دارد و تومور از نوع کم‌خطر است، گاهی جراحی به گونه‌ای انجام می‌شود که یک تخمدان و رحم حفظ شود تا بیمار بتواند در آینده مادر شدن را تجربه کند.

درمان سرطان تخمدان پیشرفته

وقتی سلول‌های سرطانی به خارج از لگن و شکم سرایت می‌کنند، شرایط متفاوت می‌شود. در این وضعیت، درمان سرطان تخمدان پیشرفته شامل یک جراحی وسیع برای پاک‌سازی کامل شکم از تومورها (تا جایی که هیچ توده قابل مشاهده‌ای باقی نماند) و سپس شیمی‌درمانی است. اگر در ابتدا حجم تومورها خیلی زیاد باشد و جراحی خطر داشته باشد، پزشک ابتدا چند جلسه شیمی‌درمانی تجویز می‌کند تا تومورها کوچک و ضعیف شوند و سپس جراحی پاک‌سازی را با امنیت بالاتر انجام می‌دهد.

شانس بهبودی و کنترل بیماری

آمارها نشان می‌دهند که اگر این بیماری در مراحل اولیه و موضعی تشخیص داده شود، شانس بقا و بهبودی ۵ ساله بیماران بالای ۹۲ درصد است. این عدد بزرگ به ما ثابت می‌کند که توجه به علائم و تشخیص به موقع چقدر حیاتی است. در مراحل پیشرفته‌تر، اگرچه این درصد پایین‌تر می‌آید، اما داروهای نگهدارنده جدید توانسته‌اند بیماری را برای سال‌های طولانی به کنترل درآورند و به بیمار فرصت یک زندگی خوب را هدیه بدهند.

چه عواملی بر موفقیت درمان سرطان تخمدان اثر دارند؟

بدن هر انسان با دیگری متفاوت است و پاسخ هر بیمار به درمان‌ها منحصربه‌فرد است. پزشکان بر اساس یک‌سری فاکتورهای کلیدی می‌توانند حدس بزنند که روند درمان چقدر موفقیت‌آمیز خواهد بود.

مرحله بیماری: مهم‌ترین عامل در پیش‌بینی موفقیت درمان، این است که تومور چقدر در بدن پخش شده است. هرچه بیماری در مراحل پایین‌تری باشد، جراحی راحت‌تر انجام می‌شود، سلول‌های کمتری برای مبارزه وجود دارد و در نتیجه پاسخ بدن به درمان‌های اولیه بسیار پایدارتر و طولانی‌تر خواهد بود.

نوع سرطان تخمدان: سرطان تخمدان انواع مختلفی دارد. شایع‌ترین نوع آن (نوع اپیتلیال) معمولا رفتار تهاجمی‌تری دارد و نیاز به درمان‌های جدی‌تر دارد. در مقابل، تومورهایی که از سلول‌های زایای تخمدان (که تخمک‌ها را می‌سازند) منشأ می‌گیرند، در خانم‌های جوان‌تر دیده می‌شوند و حساسیت فوق‌العاده بالایی به شیمی‌درمانی دارند؛ به طوری که حتی در مراحل پیشرفته هم به خوبی درمان می‌شوند.

سن و وضعیت عمومی بیمار: توانایی جسمی بیمار برای تحمل جراحی‌های بزرگ و جلسات شیمی‌درمانی، نقش مهمی در تداوم درمان دارد. اگر بیمار به بیماری‌های زمینه‌ای مثل مشکلات قلبی، ریوی یا کلیوی مبتلا باشد، پزشک ناچار است دوز داروها یا نوع جراحی را تغییر دهد تا به سلامت عمومی بیمار آسیبی نرسد.

پاسخ به درمان اولیه: اینکه تومور در اولین دوره درمان چقدر به داروهای شیمی‌درمانی حساس است، یک نشانه بسیار مهم برای آینده است. اگر بیماری بعد از پایان شیمی‌درمانی حداقل ۶ ماه یا بیشتر هیچ نشانه‌ای از بازگشت نداشته باشد، یعنی تومور به دارو حساس بوده و در صورت عود مجدد در آینده، باز هم به خوبی با داروها کنترل می‌شود.

روش‌های درمان سرطان تخمدان

پزشکان برای مبارزه با این بیماری از یک جعبه ابزار پیشرفته شامل جراحی و انواع داروهای نوین استفاده می‌کنند که هر کدام نقش خاصی را ایفا می‌کنند. البته قبل از هر چیز، انجام دقیق فرآیند تشخیص سرطان تخمدان با انواع روش تشخیص سرطان تخمدان مثل سونوگرافی، تشخیص آزمایش‌های خون و سی‌تی‌اسکن کاملا ضروری است تا پزشک دقیقا بداند با چه  نوع توموری روبه‌رو است.

دکتر دین شاپیرو، از محققان برجسته انکولوژی زنان در دانشگاه جانز هاپکینز می‌گوید: «موفقیت در مهار این بیماری، حاصل یک جراحی دقیق برای برداشتن بیشترین مقدار ممکن از بافت تومور و سپس بستن راه‌های رشد سلول‌های سرطانی به کمک داروهای هوشمند جدید است.»

درمان سرطان تخمدان با جراحی

جراحی اولین و مهم‌ترین گام برای درمان این بیماری است. در این عمل، جراح تلاش می‌کند تا تومور اصلی و تمام بافت‌های آلوده داخل شکم و لگن را بردارد. این کار معمولا شامل برداشتن رحم، تخمدان‌ها، لوله‌ها و بافت‌های چربی اطراف شکم است. امروزه در مراحل اولیه بیماری، گاهی به جای باز کردن کامل شکم، از روش لاپاراسکوپی (جراحی با ایجاد چند سوراخ کوچک و دوربین) استفاده می‌شود تا بیمار درد کمتری داشته باشد و زودتر به زندگی عادی برگردد.

شیمی‌درمانی

شیمی‌درمانی یعنی استفاده از داروهای قوی برای کشتن سلول‌های سرطانی در سراسر بدن. این داروها معمولا در ۶ مرحله (سیکل) و به فاصله هر ۳ هفته یک‌بار به صورت تزریق وریدی در سرم به بیمار داده می‌شوند. در برخی بیمارستان‌های پیشرفته، نوعی شیمی‌درمانی به نام “هایپک” هم انجام می‌شود که در آن، داروی شیمی‌درمانی گرم‌شده را مستقیما در پایان جراحی داخل شکم بیمار می‌ریزند تا سلول‌های سرطانی میکروسکوپی که با چشم دیده نمی‌شوند، کاملا نابود شوند.

درمان هدفمند (Targeted Therapy)

داروهای هدفمند برخلاف شیمی‌درمانی معمولی، فقط به سلول‌های سرطانی حمله می‌کنند و کاری با سلول‌های سالم ندارند. مهم‌ترین این داروها عبارتند از:

داروهای ضد رگ‌زایی: مثل داروی آواستین (بواسیزوماب) که جلوی ساخت رگ‌های خونی جدید توسط تومور را می‌گیرد و با قطع جریان خون، تومور را گرسنه نگه می‌دارد.

مهارکننده‌های PARP: مثل داروی اولاپاریب که سیستم ترمیم فرار سلول‌های سرطانی (به خصوص در افرادی که ژن سرطان ارثی BRCA را دارند) را خراب می‌کند و باعث نابودی آن‌ها می‌شود.

ایمنی‌درمانی

ایمنی‌درمانی یا ایمونوتراپی روشی است که در آن به سیستم ایمنی خودِ بدن آموزش داده می‌شود تا سلول‌های سرطانی را شناسایی کرده و به آن‌ها حمله کند. این داروها که به عنوان جدیدترین درمان سرطان تخمدان در دنیا شناخته می‌شوند، در حال حاضر در مراحل تحقیقاتی پیشرفته روی گروه‌های خاصی از بیماران نتایج بسیار امیدوارکننده‌ای نشان داده‌اند.

هورمون‌درمانی

برخی از انواع تومورهای تخمدان برای رشد خود به هورمون‌های بدن (مثل استروژن) نیاز دارند. در هورمون‌درمانی، پزشک با تجویز قرص‌هایی جلوی رسیدن این هورمون‌ها را به تومور می‌گیرد. این روش معمولا عوارض بسیار کمتری نسبت به شیمی‌درمانی دارد و برای تومورهای کم‌خطر یا کنترل درازمدت بیماری استفاده می‌شود.

پرتودرمانی

پرتودرمانی یا رادیوتراپی یعنی استفاده از اشعه‌های پرانرژی برای سوزاندن سلول‌های سرطانی. این روش کاربرد خیلی کمی در درمان سرطان تخمدان دارد و پزشکان معمولا فقط برای تسکین درد یا کنترل تومورهایی که به بخش‌های خاصی مثل استخوان سرایت کرده‌اند، از آن استفاده می‌کنند.

درمان سرطان تخمدان بر اساس مرحله بیماری

برنامه درمانی شما دقیقاً بر اساس مرحله‌ای که بیماری در آن قرار دارد تنظیم می‌شود. برای اینکه تصویر واضحی از این مراحل داشته باشید، استاندارد درمانی هر مرحله را در جدول زیر برای شما خلاصه کرده‌ایم:

مرحله بیماری	تومور کجای بدن است؟	روش درمان اصلی و استاندارد
مرحله ۱ (Stage I)	تومور فقط داخل یک یا هر دو تخمدان است.	جراحی کامل برای برداشتن تومور ± شیمی‌درمانی (در انواع پرخطر)
مرحله ۲ (Stage II)	تومور به رحم یا بقیه اعضای داخل لگن رسیده است.	جراحی برای پاک‌سازی تومور + ۶ دوره شیمی‌درمانی بعد از عمل
مرحله ۳ (Stage III)	سرطان به پرده شکم یا غدد لنفاوی سرایت کرده است.	جراحی وسیع شکمی + شیمی‌درمانی ترکیبی + استفاده از داروهای هدفمند (مهارکننده‌های PARP)
مرحله ۴ (Stage IV)	سرطان به اعضای دورتر مثل کبد، ریه یا استخوان رسیده است.	شیمی‌درمانی برای کوچک کردن تومور + جراحی در صورت امکان + داروهای هوشمند مداوم

درمان مرحله 1:  در مرحله اول، جراحی دقیق برای بررسی اینکه آیا سلول‌ها به بقیه جاها نشت کرده‌اند یا خیر، بسیار مهم است. اگر تومور از نوع کم‌خطر باشد، جراحی به تنهایی برای درمان کافی است؛ اما در انواع تهاجمی‌تر، پزشک برای محکم‌کاری و پیشگیری، چند جلسه شیمی‌درمانی هم تجویز می‌کند.

درمان مرحله 2: از آنجا که در مرحله دوم سلول‌های سرطانی به بافت‌های مجاور مثل رحم رسیده‌اند، درمان جدی‌تر می‌شود. پس از یک جراحی تمیز برای برداشتن تمام بافت‌های درگیر، انجام دوره کامل شیمی‌درمانی برای تمام بیماران این مرحله لازم است تا از پاک‌سازی کامل بدن مطمئن شویم.

درمان مرحله 3: این مرحله شایع‌ترین زمانی است که بیماری تشخیص داده می‌شود. ترکیب جراحی وسیع شکمی و شیمی‌درمانی، کلید اصلی موفقیت در این مرحله است. امروزه پزشکان بعد از اتمام شیمی‌درمانی، از قرص‌های هوشمند جدید به عنوان درمان نگهدارنده استفاده می‌کنند تا جلوی بازگشت بیماری را برای سال‌ها بگیرند.

درمان مرحله 4: وقتی سرطان به اندام‌های دور دست مثل ریه می‌رسد، درمان‌های دارویی سراسری (سیستمیک) اولویت پیدا می‌کنند. در این مرحله، هدف اصلی داروها کوچک کردن تومورها، کنترل علائم بیمار (مثل جمع شدن آب در شکم یا ریه) و طولانی کردن عمر بیمار همراه با آرامش و کیفیت بالا است.

جدیدترین درمان سرطان تخمدان

پزشکی امروز به سمت “پزشکی دقیق” حرکت کرده است؛ یعنی درمان‌ها بر اساس ژنتیکِ خاصِ تومورِ هر بیمار انتخاب می‌شوند و دیگر یک نسخه واحد برای همه پیچیده نمی‌شود. امروزه قبل از شروع درمان، آزمایش‌های ژنتیکی پیشرفته‌ای روی بافت تومور انجام می‌شود تا مشخص شود سلول‌های سرطانی چه نقطه ضعفی دارند.

پروفسور النا رادزیسکایا، از متخصصان برجسته انکولوژی مولکولی در انستیتو سرطان میلان می‌گوید: «دوران استفاده نابینا از شیمی‌درمانی به پایان رسیده است. امروز ما با بررسی نقشه ژنتیکی تومور هر بیمار، دارویی را انتخاب می‌کنیم که دقیقاً روی قفل سلول سرطانی همان فرد بنشیند. این کار اثربخشی روش‌های جدید را چند برابر کرده است.»

یکی از هیجان‌انگیزترین دستاوردها به عنوان جدیدترین درمان سرطان تخمدان، دارویی به نام میروتوکسیماب (Mirvetuximab) است. این دارو مثل یک موشک ردیاب عمل می‌کند؛ پروتئین‌های خاص روی سطح سلول سرطانی را پیدا می‌کند، به آن‌ها می‌چسبد و ماده شیمی‌درمانی را مستقیم داخل خود سلول سرطانی تزریق می‌کند. با این روش، سلول‌های سالم بدن هیچ آسیبی نمی‌بینند و عوارض درمان به شدت کاهش می‌یابی دارد.

بهترین درمان سرطان تخمدان

مفهوم بهترین درمان سرطان تخمدان برای هر بیمار معنای متفاوتی دارد، چرا که علم انکولوژی امروز بر اساس ژنتیک تومور و شرایط اختصاصی هر فرد جلو می‌رود. با این حال، در مواردی که با بیماری گسترده روبه‌رو هستیم، استراتژی‌های ترکیبی شامل جراحی پاک‌سازی شکم و شیمی‌درمانی، قوی‌ترین خطوط دفاعی ما را تشکیل می‌دهند.

متأسفانه در ذهن بسیاری از افراد، خط اول مبارزه با این بیماری جراحی است، اما حقیقت این است که درمان سرطان تخمدان بدون جراحی نیز در سناریوهای خاصی (مانند ضعف شدید فیزیولوژیک بیمار، بیماری‌های زمینه‌ای حاد قلبی-ریوی یا مراحل بسیار پیشرفته که جراحی اولیه در آن‌ها ایمن نیست) به عنوان گزینه‌ای حیاتی مطرح می‌شود. در این شرایط، پزشکان به کمک درمان‌های دارویی سراسری سیستمیک، مهارکننده‌های رگ‌زایی و هورمون‌درمانی تلاش می‌کنند تا روند تکثیر سلول‌ها را متوقف سازند.

این دقیقا همان رویکرد هوشمندانه‌ای است که در برنامه مدیریت و درمان سرطان تخمدان پیشرفته به کار گرفته می‌شود؛ جایی که پزشک ابتدا با چند سیکل شیمی‌درمانی نئوآجوانت، حجم و وسعت تومورها را به حداقل می‌رساند تا در صورت امکان، بستر را برای یک جراحی ایمن ثانویه فراهم کند یا با کمک داروهای هدفمند نوین، بیماری را برای طولانی‌مدت تحت کنترل درآورد.

مراقبت‌های حمایتی و مدیریت عوارض درمان

کاهش عوارض درمان و بالا بردن کیفیت زندگی بیمار، به اندازه خودِ درمانِ سرطان اهمیت دارد. عوارضی مثل تهوع، بی‌اشتهایی، ضعف شدید، و گزگز دست و پا (ناشی از شیمی‌درمانی) کاملاً قابل کنترل هستند و بیمار نباید آن‌ها را به تنهایی تحمل کند.

برای مثال، امروزه با استفاده از داروهای ضدتهوع بسیار قوی جدید، بیماران دیگر آن حالت تهوع‌های شدید قدیمی را تجربه نمی‌کنند. همچنین استفاده از کلاه‌های خنک‌کننده در زمان تزریق دارو، می‌تواند ریزش مو را در بسیاری از خانم‌ها به شدت کم کند.

آزمایش‌های خون منظم در طول درمان به پزشک کمک می‌کند تا افت گلبول‌ها را سریعاً تشخیص داده و با داروهای تقویتی، بدن بیمار را برای ادامه مسیر آماده نگه دارد. جلسات مشاوره روان‌شناسی و تنظیم برنامه غذایی توسط متخصص نیز به بیمار کمک می‌کند تا این دوره را با روحیه و توان بالاتری پشت سر بگذارد.

آیا سرطان تخمدان بعد از درمان عود می‌کند؟

احتمال بازگشت یا عود بیماری متاسفانه در مراحل پیشرفته (مراحل ۳ و ۴) بالا است و حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد این بیماران ممکن است در آینده دوباره با علائم بیماری مواجه شوند. به همین دلیل است که پس از پایان درمان، بیمار رها نمی‌شود و باید هر ۳ تا ۶ ماه یک‌بار برای معاینه، آزمایش خون (فاکتور CA-125) و تصویربرداری مراجعه کند.

اگر بیماری بعد از یک دوره طولانی (بیش از ۶ ماه از پایان درمان قبلی) برگردد، تومور هنوز به داروهای اصلی حساس است و می‌توان دوباره با همان داروها آن را کنترل کرد. اما اگر عود بیماری خیلی زود (زیر ۶ ماه) اتفاق بیفتد، پزشک خط دارویی را تغییر می‌دهد و از داروهای متفاوتی استفاده می‌کند. گاهی اوقات، اگر تومور برگشته فقط در یک نقطه کوچک باشد، جراحی مجدد برای برداشتن آن هم یک گزینه بسیار خوب خواهد بود.

مدیریت عود بیماری و پایش دقیق پس از درمان، نیازمند تجربه بالایی در حوزه انکولوژی زنان است. دکتر فاطمه چراغی، متخصص زنان و زایمان و فوق تخصص انکولوژی زنان (سرطان‌های دستگاه تناسلی بانوان) و جراح لاپاراسکوپی، با تکیه بر سال‌ها تجربه بالینی در تشخیص، درمان و مراقبت‌های پس از بیماری، در تمامی مراحل این مسیر همراه شما هستند. اگر در دوره مراقبت‌های پس از درمان هستید یا نیاز به بررسی مجدد علائم خود دارید، می‌توانید برای ارزیابی دقیق و دریافت نوبت مشاوره، با مطب دکتر فاطمه چراغی تماس بگیرید.

22370103 021  و 02122370107

سوالات متداول درمان سرطان تخمدان

آیا سرطان تخمدان درمان قطعی دارد؟ بله، اگر بیماری در مراحل اولیه (زمانی که سرطان فقط داخل تخمدان است) تشخیص داده شود، با جراحی و درمان‌های تکمیلی امکان بهبودی کامل و دائم وجود دارد. در مراحل پیشرفته‌تر، هدف درمان کنترل طولانی‌مدت و تبدیل سرطان به یک بیماری مزمن و قابل مدیریت است.

طول عمر بیماران سرطان تخمدان چقدر است؟ طول عمر هر بیمار به فاکتورهای زیادی مثل سن، مرحله بیماری در زمان تشخیص و میزان پاسخ بدن به داروها بستگی دارد. به لطف داروهای هدفمند و هوشمند جدید، امروزه طول عمر بیماران، حتی کسانی که در مراحل پیشرفته هستند، نسبت به گذشته بسیار بیشتر شده است و سال‌های زیادی به زندگی خود ادامه می‌دهند.

بهترین روش درمان سرطان تخمدان چیست؟ بهترین روش، یک درمان ترکیبی است؛ یعنی ابتدا یک جراحی دقیق و تمیز برای برداشتن تمام بافت‌های درگیر توسط یک جراح باتجربه انجام شود و سپس جلسات شیمی‌درمانی استاندارد به همراه داروهای هدفمند و جدید (بر اساس ژنتیک تومور) برای پاک‌سازی کامل بدن پیگیری شود.

آیا سرطان تخمدان بعد از درمان برمی‌گردد؟ احتمال بازگشت بیماری در کسانی که در مراحل پیشرفته (مراحل ۳ و ۴) تشخیص داده شده‌اند، بالا است. به همین دلیل، پیگیری‌های منظم، انجام آزمایش‌های دوره‌ای و تصویربرداری‌ها بعد از پایان درمان برای تشخیص و مهار به موقع عود احتمالی بسیار حیاتی است.

آیا شیمی‌درمانی برای همه بیماران لازم است؟ در موارد بسیار خاص و نادر، اگر بیماری در مرحله اولِ اول و از نوع بسیار کم‌خطر باشد، ممکن است جراحی به تنهایی کافی باشد. اما در اکثر مواقع، پزشکان برای از بین بردن سلول‌های سرطانی میکروسکوپی باقی‌مانده در بدن، حتماً شیمی‌درمانی را به عنوان یک درمان مکمل و ضروری تجویز می‌کنند.